-6.7 C
Olsztyn
21 Styczeń 2019
reklamaNewsBar

Xawery Dunikowski: a kuku!

dunikowski Single Post Template 20 Duże foto
Niezrealizowany projekt pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego. Autorem projektu jest Xawery Dunikowski (1875-1964). Rysunek w technice węgiel/akwarela został wykonany w 1938 lub 1939 r. Projekt zajął drugie miejsce w konkursie na monument Piłsudskiego rozpisany przez przedwojenne władze Warszawy. Rysunek z archiwum Muzeum Narodowego w Warszawie.

dunikowski01 300x260 Single Post Template 20 Duże foto
Na powiększonym rysunku widać naszkicowana postać Józefa Piłsudskiego, a po bokach dwie kolumny, których sklepienia podtrzymują dwie gracje lub atlanty.

Drobne odkrycia też są ważne. Przechadzając się po Muzeum Narodowym w Warszawie, odkryliśmy rysunek Xawerego Dunikowskiego przedstawiający pomnik łudząco podobny do olsztyńskich szubienic, czyli monumentu wzniesionego właśnie przez Dunikowskiego, pierwotnie nazwany pomnikiem Wdzięczności Armii Czerwonej, później przemianowany na pomnik Wyzwolenia Ziemi Warmińskiej i Mazurskiej.

Szkic wykonany węglem i akwarelą pochodzi z 1938 lub 1939 r. i przedstawia dwie kolumny nawiązujące kształtem do kariatyd, pomiędzy którymi umieszczona jest postać Józefa Piłsudskiego. Rzeźbiarz rozrysował swoją wizję pomnika, który miał z czasem stanąć na dzisiejszych Polach Mokotowskich w Warszawie.

dunikowski2 198x300 Single Post Template 20 Duże foto
Pomnik Xawerego Dunikowskiego w Olsztynie. Fot. Newsbar.pl

Jak wynika ze szkicu, pomnik Piłsudskiego miał być ogromny, na jakieś dwa, trzy piętra. Na niewyraźnym powiększeniu rysunku widać, że kolumny podtrzymują dwie postaci. Albo dwie gracje, powiedzmy Wolność i Niepodległość, albo dwa atlanty, wówczas dość modne elementy architektoniczne. Pośrodku siedzi Piłsudski, jakby chroniony przez dwie potężne ostoje. Postaci stoją plecami do Piłsudskiego osłaniając wzrokiem marszałka. W późniejszej wersji projektu, zgłoszonego już formie makiety do konkursu ogłoszonego przez władze Warszawy, Piłsudski siedzi na koniu. Całość utrzymana jest w majestatyczno – modernistycznym stylu, modnym wtedy od faszyzujących Włoch po hitlerowskie Niemcy. Dwa pylony stojące przy marszałku raczej nie są elementami łuku triumfalnego, bo – jak na zwycięzcę przystało – powinny być one w jakiś sposób zwieńczone.

dunikowski6 200x300 Single Post Template 20 Duże foto
Pomnik Xawerego Dunikowskiego w Olsztynie. Fot. Newsbar.pl

Dunikowski miał barwne, ciekawe, ale i trudne życie. Przed wojną stworzył wiele dzieł i uzyskał międzynarodową renomę, a z czasem miano ikony rzeźby XX wieku. Zdarzyło mu się śmiertelnie postrzelić malarza Wacława Pawliszaka, latami balować z paryską cyganerią, służyć w Legii Cudzoziemskiej. W czasie wojny przeszedł kilkuletnią gehennę w hitlerowskim obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu. Na zamówienie rzeźbił prawie wszystko. Od popiersia Piłsudskiego przed wojną, po sierp i młot w czasach stalinizmu. Był ponoć wspaniałym kpiarzem, co w Oświęcimiu uratowało mu życie.

dunikowski3 150x300 Single Post Template 20 Duże foto
Pomnik Xawerego Dunikowskiego w Olsztynie. Fot. Newsbar.pl

W Oświęcimiu był już starszym panem, siwym, drobnym, wątłym. Po wojnie opowiadał, że obóz przeżył dzięki skłonnościom do żartów. Raz uprzedzony o łapance do gazu, schował się w ogromnej szufladzie na mąkę. Zaczęło go strasznie kręcić w nosie i zdradził się kichnięciem. Wściekły esesman wysunął szufladę, a tam wciśnięty w nią drobniutki, bielusieńki staruszek ze świdrującymi oczkami nagle wyszczerza się w łobuzerskim uśmiechu i wykrzykuje „A kuku!”. Niemiec, chichocząc, zasunął szufladę. „Nawet taką bestię można żartem rozbroić” – opowiadał potem Dunikowski.

Niepoprawny kpiarz, odznaczony przez Bieruta krzyżem komandorskim, bez oporów przyjął w 1952 roku od Mieczysława Moczara, ówczesnego wojewody, zlecenie budowy w Olsztynie pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej. Artysta zaprojektował pomnik, który z kamienia pozostałego po mauzoleum Hindenburga pod Olsztynkiem, wykonało trzech rzeźbiarzy z Krakowa z pomocą kamieniarzy z Warszawy.

 

dunikowski4 300x200 Single Post Template 20 Duże foto
Pomnik Xawerego Dunikowskiego w Olsztynie. Fot. Newsbar.pl

Mistrz Dunikowski się nie wysilił. Wpadł na szatański pomysł wyciągając mianowicie z archiwum, przedwojenny, trochę z innej epoki, projekt pomnika Piłsudskiego. I jak to artysta – oportunista, usunął z niego postać marszałka, resztę poddając politycznej korekcie. Giganta zastąpił radzieckim żołnierzem w walonkach, dorysował kilka elementów socrealistycznych i wmówił zamawiającemu, że dwa pylony to dwa totalitaryzmy tworzące niezamknięty łuk triumfalny.

Ciekawe, czy kpiarz Dunikowski napisał Moczarowi na rachunku: „A kuku!”. /Bar/

Obejrzyj prace mistrza pochodzące ze zbiorów Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Warszawie. Fot. Newsbar.pl

NAPISZ ODPOWIEDŹ - wpisy niezwiązane z tematem, wulgarne, obraźliwe lub naruszające prawo będą usuwane. Zapraszamy zainteresowanych do merytorycznej dyskusji.

Wprowadź swój komentarz
Proszę podać swoje imię

Przeczytaj i to...

Zaglądamy do świątecznego menu Hotelu Krasicki🔊

Coraz częściej święta spędzamy poza domem. Można jechać do Zakopanego, ale lepiej wybrać się do pobliskiego Lidzbarka Warmińskiego, gdzie hotel Krasicki jak zwykle serwuje...
Reklamamapy ramka Single Post Template 20 Duże foto