Gietrzwałd – u źródeł

18 listopada w Archiwum Archidiecezji Warmińskiej odbyło się sympozjum pt. “Objawienia w Gietrzwałdzie”. Przed 150-tą rocznicą, w zalewie wydarzeń, publikacji i filmów o charakterze nie tylko religijnym, warto sięgać do źródeł.
Dyrektor archiwum ks. prof. Andrzej Kopiczko zademonstrował publicznie, ostatnio poddane pracom konserwatorskim, biskupie akta generalne dotyczące objawień. To osiemset stron z lat 1877-1881. Pierwszym dokumentem jest list z dnia 2 sierpnia 1877 roku ówczesnego biskupa warmińskiego Filipa Krementza do olsztyńskiego proboszcza Augustyna Karaua, z prośbą o zbadanie sprawy, o której biskupa nie zdążył jeszcze powiadomić proboszcz gietrzwałdzki ks. Augustyn Weichsel. Jego pierwsze sprawozdanie pochodzi z 8 sierpnia 1877 roku. To ks. Weichsel spisywał treść objawień, ale w aktach generalnych są też przesłuchania wizjonerek prowadzone przez innych księży, z Barczewa oraz Braniewa. Chociaż za wiarygodne uznane zostało jedynie to, co przekazywały Barbara Samulowska i Justyna (właściwie Augusta) Szafryńska o swoich wizjach opowiadały też inne osoby (Katarzyna Wieczorek, Elżbieta Bilitewska). Ich odręczne podpisy zachowały się w oryginalnej dokumentacji objawień. Podobnie jak wyniki badań dziewczynek, których oglądało aż trzech lekarzy. Jest też informacja o pierwszym cudzie, już w 1877 roku nauczyciel z Mątek zaświadczał o nadzwyczajnym uzdrowieniu swojej, chorej na oczy, żony Marii. Egzaltacja towarzysząca niezwykłym wydarzeniom udzielała się, nawet ks. Weichsel mówił, że objawił mu się św. Józef. Wiele takich rewelacji od razu weryfikowanych było negatywnie.
W rzeczywistości proboszcz miał problemy z pruskimi władzami. W zachowanej dokumentacji są akta dotyczące postępowań karnych przeciwko niemu i gietrzwałdzkiemu organiście Józefowi Klattowi m.in. za prowadzenie zbiórki pieniężnej na budowę kaplicy w miejscu objawień. Po roku 1877 znacznie rozbudowany został także gietrzwałdzki kościół. Matka Boska objawiła się na klonie. Drzewo to przewróciło się roku 1888 roku i zostało jako relikwie rozdzielone między wiernych oraz pielgrzymów, ale w Archiwum Archidiecezji Warmińskiej można oglądać rzeźbiony krzyż wykonany wówczas z drewna historycznego klonu.
O historii kultu maryjnego w Gietrzwałdzie mówił podczas sympozjum ks. Jan Rosłan. Podkreślał, że jest on bardzo stary. Gietrzwałd/Dietrichswalde lokowany został w roku 1352, rok wcześniej niż Olsztyn. Tamtejsza parafia od początku jest pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Gietrzwałdzka pieta pochodzi być może z XV wieku, obraz Matki Boskiej Bolesnej z roku 1580, po potopie szwedzkim była też w Gietrzwałdzie kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej. Odmawianie różańca na pewno nie zaczęło się w Gietrzwałdzie dopiero w roku 1877. Ksiądz Rosłan podkreśla, że z 14 uznanych na świecie miejsc objawień maryjnych, również tych najsłynniejszych w Lourdes czy Fatimie, tylko w Gietrzwałdzie kult maryjny istniał wcześniej. “Na tym polega ewenement Gietrzwałdu, Maryja przyszła i potwierdziła swoją obecność”, mówił ks. Rosłan.
Gietrzwałd, także z tego powodu, że w czasie objawień Maryja mówiła po polsku, prędko stał się miejscem pielgrzymek, również spoza Warmii; z Powiśla, Pomorza, Wielkopolski, zaboru rosyjskiego. W roku 1927 z okazji 50-lecia objawień do Gietrzwałdu przybyło około 50 tysięcy osób. Przez dziesięciolecia kult miał jednak rangę wyłącznie parafialną. Kolejni biskupi warmińscy nie potwierdzali go swoim autorytetem, nie przewodniczyli maryjnym uroczystościom. Oficjalnymi miejscami pielgrzymkowymi na Warmii były: Święta Lipka, Krosno, Chwalęcin, Stoczek Klasztorny. Taki status nadał Gietrzwałdowi dopiero biskup Maksymilian Kaller, który objął diecezję warmińską w roku 1930. Przed wojną ostatnie duże uroczystości odbyły się tam w roku 1938. W 1940 roku drogę pielgrzymom, pod pozorem zagrożenia szkarlatyną, zagrodziła policja.
Po wojnie punktem wyjścia do uznania przez Kościół Objawień Gietrzwałdzkich była w 1967 roku uroczystość koronacji obrazu Matki Boskiej Gietrzwałdzkiej (tego z XVI wieku) koronami papieskimi. Wzięło w niej udział około 200 tysięcy pielgrzymów. Wiosną 1977 roku, w przeddzień setnej rocznicy objawień, na zakończenie odbywającego się w Olsztynie IV Ogólnopolskiego Kongresu Mariologicznego, uczestnicy zwrócili się z prośbą do biskupa warmińskiego o oficjalnie uznanie objawień. Podczas głównych uroczystości w Gietrzwałdzie w dniach 10-11 września 1977 biskup Józef Drzazga zatwierdził kult Objawień Matki Boskiej Gietrzwałdzkiej “Jako nie sprzeciwiający się wierze i moralności chrześcijańskiej, oparty na wiarygodnych faktach, których charakter nadprzyrodzony i Boży nie da się wykluczyć”.
Mimo biskupiego błogosławieństwa Matka Boska Gietrzwałdzka dotąd nie doczekała się na Świętej Warmii kościoła pod swoim wezwaniem. Chociaż w ciągu ostatnich 50 lat wybudowano dziesiątki nowych kościołów, kilkanaście w samym Olsztynie, ma takie tylko na Mazurach… w przejmowanych przez katolików świątyniach poewangelickich.
Dwa miesiące temu Sejm RP uznał rok 2027 Rokiem Objawień Gietrzwałdzkich. Za uchwałą głosowało 377 posłów, 25 było przeciw, a 12 wstrzymało się od głosu.
Od 2004 roku trwa proces beatyfikacyjny Barbary Samulowskiej, która w czasie objawień była dwunastoletnią dziewczynką, ale dorósłszy wstąpiła do zakonu szarytek i pracowała do śmierci w Gwatemali. W marcu 2026 papież Leon XIV uznał “heroiczność jej cnót”, co otwiera drogę do ogłoszenia formalnej beatyfikacji. Być może stanie się to podczas wizyty papieża, który został do Gietrzwałdu zaproszony.
s.brzozowski
Warto sięgnąć głębiej
Wartościowe materiały z archiwum portalu
























